Spotkanie Erudytów 30.04.2026

30 kwietnia – po raz trzeci w tym miesiącu – spotkał się Klub Gimnastyki Umysłu Erudyta. Na początku obecni dyskutowali na temat ostatnich wydarzeń w świecie polityki i dzielili się swoimi doświadczeniami jako ofiary kradzieży – klasycznych (włamanie do domu) i cybernetycznych (przejęcie konta w social mediach, kradzież danych z telefonu). Jest to temat istotny, zwłaszcza, że - w drugim przypadku - wystarczy moment nieuwagi i obniżonej czujności, by nasze dane i hasła dostały się w niepowołane ręce.

Czas pogaduch szybko minął, więc przeszliśmy do kart pracy przygotowanych przez Pana Stanisława. Oto przykłady zadań, z jakimi się zmierzyliśmy:

-> rozpoznaj państwo po trzech słowach (np. „gofry, frytki, czekolada” – Belgia);

-> quiz „część” (np. „część łańcucha” – ogniwo);

-> „dodaj nazwisko” (np. „Anna – wokalistka jak bursztyn” – Jantar);

-> gdzie się znajdują „atrakcje turystyczne z dreszczykiem” (np. Kaplica Czaszek – Czermna k/ Kudowy).

Następnie przeszliśmy do krzyżówek – wśród diagramów uzupełnianych w różnych kierunkach prym wiodła zwyczajowo „z przymrużeniem oka” i jest absurdy (np. „fruwa z psem” – „synOGARlica” lub „p.C.Rz.” – „pancerz”).

 

W części prelekcyjnej wysłuchaliśmy garści informacji na temat Indeksu Ksiąg Zakazanych. Kościół rzymskokatolicki od chwili prawnego uznania przez Cesarstwo Rzymskie jego istnienia (w IV wieku) sam lub za pośrednictwem sprzyjającej mu władzy świeckiej wydawał zakazy przechowywania i czytania różnych dzieł postrzeganych jako heretyckie. W roku 1486 we Frankfurcie, za namową arcybiskupa Moguncji Bertholda von Henneberga, utworzono pierwszy urząd kontroli publikacji. W ten sposób Kościół wprowadził cenzurę prewencyjną, domagając się, by wszystkie dzieła przed drukiem uzyskały aprobatę władz duchownych. W roku 1511 papież Juliusz II w nowej wersji bulli „In Coena Domini” zebrał listę ekskomunik ogłoszonych do tego czasu przez papieży przeciw konkretnym osobom, obowiązujących również tych, którzy posiadali, czytali, drukowali bądź rozpowszechniali pisma wymienionych w niej osób.

Jednym z zadań utworzonej w 1542 roku Inkwizycji było przeciwdziałanie rozpowszechniania pism podważających nauczanie Kościoła. Kościół stworzył listę zakazanych publikacji, która obowiązywała wszystkich katolików. Kiedy w 1555 roku Generalny Inkwizytor, Giovanni Pietro Carafa, został papieżem Pawłem IV, polecił sporządzić wykaz dzieł, których nie wolno rozpowszechniać, posiadać ani czytać. W ten sposób w roku 1559 po raz pierwszy ukazał się powszechny Indeks Ksiąg Zakazanych.

W historii tego wykazu Stolica Apostolska ogłosiła 16 oficjalnych edycji Indeksu. Zniesiono go dopiero notyfikacją z 14.06.1966, przestrzeganie Indeksu pozostawiono sumieniu wiernych. W wyjątkowych przypadkach Kongregacja Nauki Wiary wydaje publiczne orzeczenie, iż dana publikacja jest niezgodna z nauką Kościoła.

Jest też nieoczywisty polski rozdział w tej historii:  w 1848 roku Święte Oficjum Kościoła Rzymskokatolickiego wpisało dzieła Adama Mickiewicza do Indeksu Ksiąg Zakazanych. Przyczyną tej decyzji były ogłoszone drukiem tzw. "Prelekcje paryskie", cykl wykładów poświęconych literaturze słowiańskiej, które w latach 1841-44 wygłosił poeta w College de France. Krytykował w nich Kościół Katolicki między innymi za sprzeniewierzenie się zasadom pierwotnego chrześcijaństwa, nadmierny dogmatyzm i doraźne politykierstwo papieży. Jednocześnie, jako jeden z liderów Koła Sprawy Bożej, skupiającego zwolenników Andrzeja Towiańskiego, nawoływał do odnowienia Kościoła zgodnie z ideami głoszonymi przez tę sektę, m.in: autentyczne naśladowanie Chrystusa, wprowadzenie świeckich form kapłaństwa, wiarę w odkupienie win świata przez męczeństwo narodu polskiego (mesjanizm narodowy). W ostatnim wydaniu Indeksu, z 1949 roku, pośród ponad czterech tysięcy pozycji znajdowały się teksty Adama Mickiewicza poświęcone mesjanizmowi.

Innymi Polakami w Indeksie Ksiąg Zakazanych (poza, oczywiście Mikołajem Kopernikiem) byli na przykład Biernat z Lublina czy Mikołaj Rej. Pełną listę można znaleźć pod linkiem https://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Polacy_umieszczeni_na_indeksie_ksi%C4%85g_zakazanych.

 

Zachęcamy gorąco do udziału w spotkaniach Erudytów i z tego miejsca zapraszamy na najbliższe – majowe: 14. i 28. o godzinie 10.30. Ja zawsze w Czytelni „Fabryka Kreatywności”.